ماهنامه شادکامی و موفقيت

نقش خانواده در تغذیه‌ی فرزندان

خانواده در آموزش درست غذا خوردن، از همان آغاز رشد کودک، نقش  بسیار مهمی ایفا می‌کند. خانواده، کمک می‌‌کند همه‌ی اعضاء، عادت‌های سالم تغذیه‌ای را بیاموزند و از خطر چاق‌شدن غفلت نورزند. بنابراین ضرورت دارد به کودکان، شیوه‌ی درست غذاخوردن را بیاموزیم.

چاقی در کودکان می‌تواند در رابطه با عزت‌نفس یا احترام به خود، مشکلاتی ایجاد کند. کودکان چاق از این مسأله رنج می‌برند زیرا ممکن است هم‌کلاسی‌ها، چاقی آنان را وسیله‌ی تفریح و مسخره‌کردن قراردهند و به عزت‌نفس‌شان لطمه وارد شود. به‌طور کلی، کودکانی که در دوران بلوغ، چاق‌اند و از نیش و کنایه‌ی دوستان و هم‌سالان در خانه و مدرسه، در امان نیستند، در بزرگسالی، با مسائلی حاد روبه‌رو خواهند بود.

پدر و مادران نه‌تنها نباید نسبت به وزن کودکان بی‌تفاوت باشند، بلکه لازم است رفته‌رفته به تغییر فعالیت بدنی افراد خانواده و عادت‌های غذا خوردن‌شان نیز توجه کنند. توصیه‌های زیر، در این زمینه پیشنهاد می‌گردد:

- فعالیت بدنی منظم، همراه با عادت‌های درست غذا خوردن، مؤثرترین و سالم‌ترین راه مهار وزن بدن است. فعالیت بدنی کمک می‌کند کودکان، کالری‌ بیش‌تری بسوزانند.

- مقدار مصرف غذاهایی که ارزش غذایی چندانی ندارند، مانند غذاهای بسیار شیرین و نوشابه‌ها را محدود کنید.

- از مقدار چربی در وعده‌های غذایی روزانه‌تان بکاهید و به دامنه‌ی تنوع غذاها -از هر گروه غذایی که کم‌چرب اما سرشار از مواد غذایی‌ست- بیفزایید.

- مقدار غذاهای کنسروی را کم‌کنید.

- روش پخت غذاهای سنتی را بازآفرینی و روش سالم‌تری را جایگزین آن کنید، به این معنا که از روغن‌نباتی و فرآورده‌های رقیق‌شده، کم‌تر استفاده نمایید و تا حد ممکن، از شکر و شیرینی، دوری‌کنید.

- فعالیت‌هایی را برنامه‌ریزی کنید که ورزش و لذت‌بردن از آن را برای اعضای خانواده فراهم می‌سازد، مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا شنا. - از میزان زمانی‌که صرف کارهای ‌بی‌تحرک می‌کنید، مانند تماشاکردن تلویزیون، بازی‌های ویدئویی یا کار با رایانه‌، بکاهید.

 کودکان چاق

متأسفانه روزبه‌روز بر شمار کودکانی که اضافه‌وزن دارند، افزوده می‌شود. عادت‌های اشتباه غذا خوردن، عدم فعالیت بدنی و ساعت‌ها در برابر تلویزیون و رایانه‌ نشستن، از علت‌های اصلی و عمده‌ی چاقی است. در این زمینه، لازم است با تغییر آهسته‌ی فعالیت بدنیِ افراد خانواده و ایجاد عادت‌های سالم غذا خوردن، به‌درستی اقدام نمود.

درصد کودکان و نوجوانانی که اضافه‌وزن دارند، هشداردهنده است؛ در طول دو دهه‌ی گذشته، 50درصد بر تعداد آنان افزوده گشته و تعداد کودکان خیلی چاق، دوبرابر شده است. کودکانی که پدر، مادر، برادر یا خواهرشان اضافه‌وزن دارند، در خطر چاقی قراردارند. اگر پدر یا مادری چاق است، کودک، 40درصد و اگر هر دو چاق هستند، 80درصد امکان چاقی دارد.

 البته نباید گمان کرد که همه‌ی کودکانی که در خانواده‌های با سابقه‌ی چاقی، بزرگ می‌شوند، چاق خواهند بود. رفتار مشترک خانواده، مانند خوردن و عادت‌های ورزشی هم بر وزن بدن اثر دارد. به‌طور کلی، عادت‌های غذاخوردن، در کودکی شکل‌می‌گیرد و اگر والدین چاق باشند، به احتمال زیاد، کودکان عادت‌های نادرستی در غذا خوردن پیدا خواهند کرد.

با هم غذا خوردن همراه با چگونگی احساس ما، یکی از معمول‌ترین سازوکارهای عاطفی‌ست که در کودکی فرامی‌گیریم. غذاهایی که به‌عنوان پاداش به کودکان می‌دهیم، به غذاهای محبوب آنان تبدیل می‌شود در حالی‌که از غذاهایی که به‌زور به خوردشان می‌دهیم، کم‌کم زده می‌شوند. به‌همین دلیل، اهمیت دارد که به کودکان، لذت خوردن غذاهای ساده‌ای که در منزل تهیه می‌شود و همه‌ی غذاهایی که برای رشد و بالندگی ضروری‌ست را بیاموزیم.

برخی از والدین فکر می‌کنند باید فرزندان‌شان را وادار به برنامه‌ی غذایی فشرده و سختی کنند اما این، راه‌حل مناسبی نیست. بهترین روش، این است که آگاهی خودمان را در زمینه‌ی نیاز کودکان به مواد غذایی، از طریق مطالعه یا گفت‌وگو با کارشناس بهداشت و تغذیه، گسترش دهیم. آن‌گاه به کودکان‌مان حق انتخاب سالم داده و به آنان اجازه دهیم آن‌چه را که دوست‌دارند، بخورند.

در این‌زمینه کارشناسان، سه راه‌برد را ارائه مقابل ما قرارمی‌دهند:

- در برنامه‌ی غذایی کودک‌تان، از مقدار چربی بکاهید.

- میزان فعالیت بدنی او را افزایش دهید.

- عادت‌های خود را در زمینه‌ی مهار وزن، شناسایی کنید.

- دقت کنید وقتی کودک‌تان مضطرب، خسته یا عصبی‌ست، غذا می‌‌خورد یا نه. در این موارد لازم است، پدر و مادر برای درمان دارویی، با درمان‌گر مشورت کنند.

 وقتی سن بالا می‌رود، مراقب تندرستی‌تان باشید

تقدیر، بزرگسالان را به چاقی محکوم نکرده است. اضافه‌وزن آنان به زیاد خوردن، به‌ویژه مصرف غذاهای چرب و عدم تحرک مربوط می‌شود. در این دوره‌ی سنی می‌توان از برخی عادت‌های سالم  تغذیه‌ای بهره‌مند شد:

- پروتئین زیاد اما کم‌چرب، سفیده‌ی تخم‌مرغ، ماهی و گوشت بدون چربی استفاده نمایید.

- مقدار قندی که از میوه‌های روزانه‌ به‌دست می‌آورید، برای شما کافی‌ست.

- از افزودن نمک به غذاها و مصرف مواد غذایی پرنمک بکاهید.- به‌منظور تأمین کلسیم بدن‌تان، از فرآورده‌های شیر کم‌چرب و غلات سبوس‌دار استفاده کنید.

- در هر وعده‌ی غذایی، سبزیجات را فراموش نکنید زیرا هضم غذا را آسان می‌سازد.

- اگر گوشت نمی‌خورید، تخم‌مرغ، جایگزین خوبی‌ست.

- به‌مقدار غذاهای حاوی سبزی و وعده‌ی سالادتان، مواد غذایی سرشار از ویتامین «ث» مانند آب‌پرتقال و لیمو اضافه نمایید.

- فعالیت بدنی‌تان را افزایش دهید.

 مصطفی علیزاده - نویسنده و مترجم